آزمایشگاه ژنتیک (غربالگری غیرتهاجمی دوران بارداری)

جزئیات

مجموعه: بیمارستان حکیم

نوشته شده در شنبه, 01 اسفند 1394 09:56

بازدیدها: 1432

تست غیرتهاجمی تشخیص سندرم داون

 تریزومی های 18 , 13 و تعیین جنسیت

 بر اساس اندازه گیری cell free DNA

(Non Invasive Prenatal Testing (NIPT

در سال 1997 دانشمندان به وجود DNAجنین در خون مــادر پی بردند. این کشف مهم که با ردیابی قسمت‌هایی از کروموزم Yجنینی در سرم مادر توسط Dennis Loصورت گرفت، اساسی شد برای ظهور روش‌های غیر تهاجمی تشخیص آنوپلوئیدی‌ها در دوران بارداری. اصول این روش بر پایه اندازه گیری DNAآزاد در پلاسما است که از سلول های جفت آزاد می شوند.

صاحب نظران، این کشف را یک انقلاب نامیدند و پیش بینی می کنند که در آینده نزدیک تست های مبتنی بر آن، جایگزین روش های سنتی غربالگری و آزمایش های تشخیصی دوران بارداری گردد.

روش مولکولی غیرتهاجمی برای تشخیص تریزومی‌های   21، 18 و 13

به طور کلی تمرکز برنامه های غربالگری دوران بارداری بر روی تشخیص سندرم داون، NTDs و دو آنوپلوئیدی اتوزومال دیگر که کمتر شایع هستند یعنی تریزومی 18 (سندرم ادوارد) و تریزومی 13 (سندرم Patau) است. سندرم داون شایعترین آنوپلوئیدی در انسان با شیوع تقریباً 1 در 800 است. ریسک ابتلا جنین به سندرم داون با افزایش سن زیاد می شود بطوریکه یک خانم 45 ساله دارای ریسک 1 به 35 است. افراد مبتلا به سندرم داون توان ذهنی پایین تر از حد میانگین دارند و به طور معمول دچار ناتوانی ذهنی خفیف تا متوسط هستند. تعداد کمی از مبتلایان به سندرم داون دچار ناتوانی شدید ذهنی هستند. افراد مبتلا ممکن است دچار این مشکلات شوند: ناراحتی های قلبی مادرزادی، ابتلا سریع به بیماریهای عفونی، مشکلات تنفسی و برخی ناراحتی های گوارشی. باید توجه داشت که پیشرفتهای علم پزشکی درمان اکثر آنها را امکان پذیر ساخته است، به گونه ای که افراد با سندرم داون تا سنین بالا (حدود 55 سالگی) می توانند زندگی کنند. بر اساس آمار ثبت شده در امریکا انتظار می رود که به ازای هر یک میلیون بارداری حدود 1800 مورد سندرم داون، 300 مورد تریزومی 18 و 140 مورد تریزومی 13 بروز کند. تریزومی های 18 و 13 نیز مانند سندرم داون در سه ماهه اول و دوم شایع تر از موقع زایمان بوده و به میزان زیادی سقط خود بخودی در آنها اتفاق می افتد. مبتلایان به تریزومی 18 و 13 دارای عمر کوتاه مدتی بوده و فقط 5 تا 10 درصد آنها تا یک سالگی زنده می مانند. در طی دو دهه اخیر روش های مختلفی شامل اندازه گیری مارکرهای شیمیایی و پارامترهای سونوگرافی و همچنین ترکیب این دو با هم برای غربالگری سندرم داون ابداع شده است، اما به علت اشکالات موجود در این روش ها، دانشمندان همیشه به دنبال یافتن روش هایی بهتر بودند.

بزرگترین ایراد در روش های سنتی غربالگری، درصد بالای نتایج مثبت و منفی کاذب و در تست تأئیدی احتمال سقط جنین به علت تهاجمی بودن روش نمونه گیری است. از دیگر نکات منفی روش های غربالگری رایج میتوان به چند مرحله ای بودن پروسه آزمایش، نتایج غیر اختصاصی و گاهی گیج کننده و غیر قابل تصمیم گیری و در نتیجه افزایش ریسک استفاده از روش های تهاجمی اشاره کرد. در سال 1997 دانشمندان به وجود DNA جنین در خون مادر پی بردند. این کشف مهم که با ردیابی قسمت‌هایی از کروموزم Y جنینی در سرم مادر توسط Dennis Lo صورت گرفت اساسی شد برای ظهور روش‌های غیرتهاجمی تشخیص آنوپلوئیدی‌ها در دوران بارداری. اصول این روش بر پایه اندازه گیری DNA آزاد در پلاسما است که از سلول های مرده جفت آزاد می شوند. صاحب نظران این کشف را یک انقلاب در علوم تشخیصی می دانند و پیش بینی می کنند که در آینده نزدیک جایگزین تست های رایج غربالگری و تشخیصی دوران بارداری گردد.

بالاخره موفقیت واقعی در سال 2008 حاصل شد زمانیکه دو گروه مستقل از محققین با مطالعه بر روی دو جمعیت 18 و 14 تایی از جنین‌‌های مبتلا به آنوپلوئیدی، قدرت تشخیص تریزومی‌های جنین را با استفاده از تکنیک Sequencing Parallel Massively با درستی 100 درصد به اثبات رساندند. مطالعات پر جمعیت‌تری اخیراً گزارش شده است که میزان تشخیص (Detection rate) این روش را برای تریزومی 21 به میزان 99.9% و با ویژگی 9/97 تا7/99 درصد نشان می‌دهد. نیمه عمر این DNA بسیار کوتاه بوده و کمتر از 2 ساعت می باشد و بلافاصله بعد از تولد از خون مادر محو می گردد بنابر این بارداری های قبلی اختلالی در نتیجه تست ندارد. در این روش بدون نیاز به سلول های بافت جفت (CVS) یا نمونه گیری از مایع آمنیوتیک (آمنیوسنتز)، از چند میلی لیتر خون وریدی مادر استفاده می شود. در این روش علاوه براینکه در یک تست همزمان تریزومی های 21، 18 و 13 به ترتیب با حساسیت 9/99 درصد بررسی می شوند، درصد موارد مثبت و منفی کاذب نیز به میزان کمتر از 1/0 درصد کاهش می یابد. باید توجه داشت که انجام این تست، نیاز به آزمایش AFP را برای بررسی   NTDs در سه ماهه دوم از بین نبرده و خانم باردار باید حتماً در هفته های 15 تا 20 بارداری مجدداً به آزمایشگاه مراجعه کند.

مزایای تست :

       غیرتهاجمی بودن، برای انجام آزمایش فقط به 10 میلی لیتر   از خون مادر احتیاج است .  حساسیت و صحت بالای تست، مطالعات بر روی جمعیت های  بیشتر از 1000 نفر ویژگی و حساسیت 99.9 %  را نشان داده است. تشخیص زودهنگام، آزمایش از هفته 10 بارداری قابل انجام بوده و این زمان به تصمیم گیری بهتر کمک می کند.

موارد کاربرد :

      به عنوان یک تست غربالگری با قدرت تشخیص بسیار بالا یک انتخاب به عنوان یک تست تأییدی برای زنانی که قادر به پذیرش خطر روش های تهاجمی نیستند. یک انتخاب برای مواردی که کشت سلولی با شکست مواجه می شود.

در روش تهاجمی علاوه بر احتمال سقط جنین (2-4/0%) ، فشار روحی قابل توجه به مادر، دردناک بودن روش نمونه گیری و ریسک عفونت های داخل رحمی نیز قابل ذکر می باشند. اصولا انتخاب بین تست های سنتی غربالگری که در آن احتمال خطا بالاست و آمینوسنتز یا CVS که احتمال سقط جنین را به همراه دارند برای زنان باردار کار دشواری است. همچنین از نظر زمانی نیز انجام روش‌های غربالگری که در سه ماهه دوم بارداری امکان پذیر می باشد محدودیت های زمانی را نیز برای تصمیم گیری در مورد سقط قانونی یا نگهداشتن جنین به همراه دارد. علاوه بر آن در بسیاری از موارد در صورت مثبت یا مشکوک بودن تست غربالگری در 3 ماهه اول، بیمار مجبور به انجام تست تاییدی در 3 ماهه دوم خواهد بود و در طول این مدت تا انجام و دریافت نتیجه آزمایش دچار استرس و نگرانی می شود.