کمبود ید ، بلای خاموش یا همه گیری پنهان

جزئیات

مجموعه: مجموعه اخبار معاونت غذا و دارو

نوشته شده در دوشنبه, 13 اسفند 1397 10:58

بازدیدها: 316

اختلالات ناشی از کمبود ید که شایعترین عارضه آن گواتر ( بزرگی تیروئید ) است ، بعنوان یک مسئله مهم بهداشتی تلقی می شود . تخمین زده شده است که 1/6 میلیارد نفر از ساکنان جهان در معرض کمبود ید هستند که از این تعداد 655 میلیون نفر مبتلا به گواتر ، 7/5 میلیون نفر کرتینیسم و 26 میلیون نفر در معرض آسیبهای مغزی می باشند .

در منطقه خاور میانه 170 میلیون نفر در معرض اختلالات ناشی از کمبود ید هستند و فقط 2 کشور ایران و تونس توانسته اند اختلالات ناشی از کمبود ید را تحت کنترل درآورند .

 هر ساله 40 میلیون نوزاد در گوشه و کنار جهان در خانواده هایی متولد می شوند که از نمک یددار استفاده نمی کنند .

در کشور ما خوشبختانه با همگانی نمودن مصرف نمک یددار شیوع گواتر به طور چشمگیری کاهش یافته است : این میزان از 52 درصد در سال 1375 به 15 درصد در سال 1380 رسیده است .

ید چیست و چرا اهمیت دارد؟

ید یک ماده مغذی مورد نیاز برای انسان است که بطور روزانه باید مصرف شود . حیاتی ترین نقش ید در بدن شرکت در ساختمان هورمونهای تیروئید می باشد . هورمونهای تیروئید در رشد و تکامل جسمی و عصبی ، عملکرد طبیعی مغز و سیستم عصبی ، حفظ دمای بدن ، تولید انرژی و سوخت وساز تأثیر می گذارد .

کمبود ید از چه طریقی پیشگیری می شود ؟

 به منظور مبارزه با کمبود ید باید مقادیر اندکی از این ماده معدنی به رژیم غذائی روزانه افزوده شود . این کار با بهترین نحو و با کمترین هزینه با یددار کردن نمک مصرفی انسان و دام انجام می شود .

چرا ید به نمک اضافه می شود ؟

 نمک در اکثر جوامع به میزان معینی در روز مصرف می شود . وضع اقتصادی خانواده اثری در میزان مصرف نمک ندارد و تقریبا نمک به طور یکسان توسط خانواده ها به مصرف می رسد . نظارت و پایش میزان ید نمک در سطح کارخانه ها ، مراکز توزیع و فروش به راحتی امکان پذیر است . افراد خانواده با مصرف نمک یددار به راحتی ید مورد نیاز خود را روزانه دریافت می کنند.

بدن ما به چه میزان ید نیاز دارد ؟

 مقدار ید مورد نیاز یک فرد بالغ به طور متوسط 150 میکرو گرم در روز است ( یک مقدار جزئی که می تواند به اندازه یک سر سوزن باشد ) و مقدار مورد نیاز ید در تمام طول عمر انسان به طور متوسط یک قاشق چایخوری است .

چه میزان ید به نمک اضافه می شود ؟

 میزان یدی که در کشور ما به نمک اضافه می شود 40 میکروگرم به ازاء هر گرم نمک ( 40 ppm  ) تعیین شده است . که این مقدار با توجه به بررسی های انجام شده در سطح کشور از نظر میزان ید موجود در آب و خاك و شیوع گواتر در نظر گرفته شده است .

چه کسانی نباید از نمک یددار استفاده کنند ؟

مصرف نمک یددار برای همگان الزامی است ودر شرایطی که بعلت بیماری رژیم کم نمک تجویز می شود ، بایستی نمک یددار نیز کمتر مصرف شود .

منابع غذائی ید کدام است ؟

بهترین منابع ید غذا های دریایی هستند ، اما به دلیل کمی مصرف در رژیم غذائی ، ید مورد نیاز بدن را تامین نمی کنند . میزان ید موجود در محصولات کشاورزی و دامی بستگی به خاك منطقه دارد و از آنجائی که خاك بسیاری از مناطق جهان از جمله ایران حاوی مقادیر کافی ید نمی باشد لذا محصولات کشاورزی ودامی این مناطق دچار کمبود ید هستند ، بنابراین رژیم غذائی انسانها که به این منابع وابسته اند نیز به مقدار کافی ید نخواهند داشت .

نمک یددار تصفیه شده چیست و چرا باید از این نوع نمک استفاده کنیم ؟

 نمک تصفیه شده نمکی است کاملا بهداشتی که ناخالصی های آن حذف شده است . نمک خوراکی باید از نوع یددار تصفیه شده باشد .
 نمک های تصفیه شده یددار بدلیل خلوص بالا میزان یدرا بهتر و به مدت بیشتر حفظ می کنند . نمک تصفیه نشده بدلیل داشتن ناخالصی
 ( مانند : شن ، ماسه یا خاك که حین استخراج وارد نمک می شود ( نامحلول ) و کلسیم ، منیزیم ، سولفات و فلزات سنگین نظیر سرب ، جیوه ، آرسنیک و کادمیوم از ناخالصی های محلول ) در افرادی که سابقه بیماری گوارشی ، کلیوی و کبدی دارند و حتی مصرف مداوم آن در افراد سالم منجر به بروز ناراحتی های گوارشی ، کبدی و حتی کاهش جذب آهن در بدن می شود .

نمک یددار چگونه مصرف و نگهداری می شود ؟

نگهداری و ذخیره نمودن نمک یددار به مدت طولانی ( بیش از یکسال ) موجب از دست رفتن بخشی از ید آن می شود . برای حفظ ید در نمک ، باید نمک را دور از نور و رطوبت و در ظرف در بسته پلاستیکی ، چوبی ، سفالی و یا شیشه ای رنگی نگهداری کرد و جهت اضافه کردن آن به غذا در زمان طبخ ، نمک را در انتهای پخت اضافه نمود تا ید در حداکثر مقدار حفظ شود . همواره باید به تاریخ مصرف و وجود پروانه ساخت از وزارت بهداشت و قید عبارت " تصفیه شده " بر روی بسته بندی دقت کرد .

کمبود ید باعث بروز چه مشکلاتی می شود ؟

در دوران بارداری : سقط جنین ، زایمان زود رس ، تولد نوزادان مرده ، اختلال رشد مغزی جنین ، تولد نوزاد مبتلا به عقب ماندگی ذهنی و جسمی ، کر و لالی

در دوران کودکی : عقب ماندگی ذهنی ، تأخیر رشد اندامهای حرکتی ، نارسائی یا توقف رشد بدنی ، ناتوانی جسمی ، اختلالات عضلانی ، فلج اعصاب ، اختلال تکلم ، اختلال شنوائی و کم کاری تیروئید .

در نوجوانی : گواتر ، کم کاری تیروئید ، عقب ماندگی رشد روانی و جسمی

در بالغین : گواتر ، خستگی زود رس ، کاهش کارائی

عوارض اجتماعی اقتصادی ناشی از کمبود ید :

جمعیت ساکن مناطق کمبود ید از نظر رشد روانی و جسمی دچار اختلال گردیده و از کارائی کافی برخوردار نیستند ، بنابراین تولید و بازده کمتری دارند .

موجب کاهش آموزش پذیری و فراگیری کودکان می شود و هزینه های صرف شده برای جبران اختلال یادگیری مؤثر نبوده و هدر می رود .

باعث افزایش تعداد افراد عقب مانده و وابسته به دیگران می شود و منابع جامعه را منحرف می سازد .

سبب سقط جنین و نازائی حیوانات اهلی می گردد . این امر در مناطقی که دامداری و دامپروری رواج دارد صدمات اقتصادی جبران ناپذیری را در جامعه به بار می آورد .

مصطفی حسین آبادی

کارشناس اداره نظارت بر مواد غذایی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی