مهارت حل مساله ازمهارتهای زندگی

جزئیات

مجموعه: اخبار معاونت بهداشتی

مهارت حل مسئله

ما هر روز با مسائل زیادی مواجه می شویم که بعضی ساده و بعضی پیچیده هستند. در برخورد با این

مسائل، اگر یاد نگرفته باشیم که چگونه به روشی درست و منطقی، آن ها را پشت سر بگذاریم،

مشکلات ساده هم تبدیل به استرسهای جدی میشوند.

توانایی حل مساله به ما کمک میکند که مسائل زندگی خود را به شکل مطلوب حل کنیم. اگر مسائل

مهم زندگی حل نشده باقی بمانند سلامت روانی و جسمانی ما تهدید می شود.

افراد در طول زندگی بارها با مشکلاتی رو به رو میشوند که نیاز به اتخاذ تصمیم و عمل مناسب

دارد. اما غالبا نمیتوانند آن را به خوبی انجام دهند و یا راه حلهای نادرستی را انتخاب میکنند که به

شکست منتهی میشود. مانند انتخاب رشته تحصیلی، انتخاب شغل یا انتخاب همسر و ...

یکی از روش هایی که با آموزش آن میتوان افراد را در برخورد با مسائل و مشکلات یاری داد،

مهارت حل مساله است.

در مهارت حل مساله، به فرد آموخته می شود زمانی که در زندگی با مشکل مواجه می شود، چگونه آن

را حل کند. در این روش به درستی مساله تعریف می شود. بعد راه حل هایی را که ممکن است به حل

آن ها بیانجامد، انتخاب می گردد. سپس هرکدام مورد ارزیابی قرار می گیرد و سرانجام راه حلی که

بهترین است انتخاب می شود.

روش حلمساله

به نظر می رسد انسان ها خیلی اوقات می توانند مشکلات خویش را حل کنند بی آن که حل مسئله

را به صورت مدون و علمی آموخته باشند. اما از سوی دیگر خیلی اوقات نیز انسان ها نمی توانند

مسئله خود را حل کنند، چون حل مسئله را به صورت یک مهارت نیاموخته یا تمرین نکرده اند. حل

مساله نیازمند یک سلسله فعالیت های علمی است.

مرحله اول تعریفحلمساله

روش حل مساله یک فرایند تفکر منطقی است که به فرد کمک می کند تا هنگام مواجه شدن با

مشکلات، راه حل های متعددی را جستجو کند و سپس بهترین راه حل را انتخاب نماید.

مسئله می تواند ناشی از یک مشکل بیرونی)مثل یک اتفاق در اداره)و یا از درون فرد نشات گرفته

باشد(مثل نیازها یا تعهدات شخصی)

مرحلهدوم انتخابرویکردصحیحنسبتبهمشکلات

دراین مرحله لازم است باورهای غلط نسبت به مشکل شناسایی و اصلاح گردد. مثلا اًین باور که

نباید در زندگی با مشکل رو به رو شد. مشکل، نشانه ضعف، بی لیاقتی و ناتوانی است.

مرحلهسومتعریفدقیقمساله

معمولا وًقتی مشکلی در زندگی پیش می آید باید به این سوال ها پاسخ داده شود. مشکل چیست؟

مشکل کی شروع شد؟ مشکل از کجا شروع شد؟ چه کسی دراین مشکل نقش دارد؟

مرحلهچهارم پیداکردنراهحل

یک روش عینی و عملی برای پیدا کردن راه حل ها، روش بارش ذهنی است. روش بارش ذهنی

یعنی سعی کنیم بدون هیچ نوع قضاوت، بازداری، ارزش گذاری خوب و بد و یا جلوی فکر خود را

گرفتن، راه حل های متعدد، متنوع و غیر قضاوتی برای مسئله ارایه بدهیم.

مرحلهپنجمارزیابیراهحلهاوانتخاببهترینراهحل

دراین مرحله راه حل های ارایه شده را مورد ارزیابی قرار دهید و سود و زیان هر کدام را بررسی

کنید. سپس براساس بررسی مزایا و معایب، راه حلی را انتخاب کنید که بیشترین سود و کمترین زیان

را داشته باشد.

مرحلهششماجرایراهحلوبازبینی

بعد از اجرای راه حل و مفید بودن آن به خودتان پاداش دهید و اگر مسئله حل نشد، موانع را

شناسایی کرده و برطرف کنید. در صورت لزوم می توانید مراحل حل مساله را مجدداً تکرار کنید.

مهارت تصمیم گیری

انسان ها در هر روز تصمیمات بسیاری می گیرند که بعضی از آن ها بسیار مهم و برخی دیگر کم

اهمیت اند. تصمیم گیری در مورد برخی از مسائل کار ساده ای نیست. زیرا آن تصمیم، در زندگی

آینده افراد نیز پیامدهای بسیاری دارد. از این جهت و از جهات بسیار دیگر مهارت تصمیم گیری

بسیار حائز اهمیت است که در اینجا به توضیح مختصری از این مهارت خواهیم پرداخت:

مراحلاصلیدرتصمیمگیری

مهارت تصمیم گیری به ما کمک می کند تا با اطلاعات و آگاهی کافی با توجه به اهداف واقع بینانه

خود، از بین راه حل های مختلف بهترین راه حل را انتخاب کرده و به کار بگیریم. افراد برای یک

تصمیم گیری مطلوب باید از نکته های زیر را آگاه باشند:

گاماول: تعیین و تشخیص مسئله

باید هدف مشخص و روشنی را بشناسید. بدانید در جریان تصمیم گیری به چه چیز می خواهید

دست یابید. درواقع هدف گذاری و تعیین این که چه می خواهید، خودش یک تصمیم است. چون

شما می توانید انتخاب های متعددی داشته باشید.

شما تصمیم می گیرید تا مشکلی را حل کنید و برای مسئله ای راه حل پیدا کنید. پس اول باید بدانید

مسئله مورد نظرتان چیست؟ شناخت مسئله، شما را به تهیه برنامه هدایت خواهد کرد.

مسئله بعدی در تعیین هدف آن است که در چه مدت زمانی می خواهید به آن برسید. دقیقا مًعین

کنید. پس گام اول در تصمیم گیری، تعیین مسئله به طور دقیق است که با استفاده از امکانات،

شناخت و تجزیه وتحلیل منطقی مسئله صورت می گیرد.

گامدوم: تشخیص راهحلهایمربوطه

تشخیص راه حل هایی که شما را به هدف نزدیک کند. باید راه های مختلف و متعددی را مد نظر

قراردهید. همیشه چند راه حل مختلف را مد نظر بگیرید تا اگر ازیک راه به هدف نزدیک نشدید،

روحیه اتان خراب نشود و راه های دیگری را برای رسیدن به هدف در اختیار داشته باشید.

راه حل های موجود را براساس سختی یا سادگی روش های حل مشکل با توجه به موقعیت، ارزیابی

کنید.

عوامل فردی بسیاری در تصمیم گیری های شما و راهی که برای رسیدن به هدفتان تعیین می کنید،

اثر گذار هستند که عبارتند از:

- اعتمادبهنفس: افرادی که اعتماد به نفس قوی دارند در تصمیم های خود منطقی تر رفتار می کنند

و راه حل های منطقی را بر می گزینند.

- استقلالفکری: اگر نتوانید استقلال فکری خود را حفظ کنید، در تصمیم گیری این پا و آن پا خواهید کرد و بدتر از همه دهن بین خواهید شد

- آمادگیبرایپذیرشمسئولیتتصمیمهاییکهمیگیرید: هر تصمیمی که بگیرید، عواقب آن تا

حدودی قابل پیش بینی است.

- عدمترسازخطرکردن: هر تصمیمی ممکن است عواقب ناخوشایندی به همراه داشته باشد.

ترس، مانع موفقیت می شود، ولی باید شرایطی فراهم کنید که ترس شما را کم کند.

- مشورتبادیگران: روحیه مشورتی داشته باشید. همیشه چند فکر بهتر از یک فکر عمل می کند.

در بسیاری موارد شما به دلیل هیجان زدگی ناشی از معضل پیش آمده ممکن است نتوانید به طور

کامل منطقی رفتار کنید. لذا بسیاری از جنبه های مثبت یا منفی تصمیم خود را نمی توانید ارزیابی

کنید یا آن که روش درستی را نمی توانید انتخاب کنید تا شما را به هدف برساند.

گامسوم : تشخیص راهحل

ممکن است یک راه حل برای هدفی که شما در نظر دارید مزایایی داشته باشد، ولی همان راه حل

برای همان هدف که شخص دیگری می خواهد به آن برسد معایب زیادی داشته باشد، لذا از آن

استفاده نکنید. این مسئله را در مشورت هایی که انجام می دهید نیز مدنظر داشته باشید.

گامچهارم : انتخاببهترینراهحل

انتخاب بدون تردید یکی از روش های پیشنهاد شده برای رسیدن به هدف می باشد. به هرحال با

ارزیابی و مشورت هایی که می کنید، به این نتیجه می رسید که یکی از روش ها با توجه به شرایط

زمانی، مکانی، و سایر موقعیت های خاص شما بهترین راه است. بهترین روشی را که با شرایط شما

دارای کمترین عیب و بیشترین فایده به نظر می رسد، انتخاب کنید.

گامپنجم : اجرا

تا زمانی که اقدام نکنید هدف و مشکل شما سرجای خودش باقی می ماند. دست به کار شوید و

نترسید و هر چه در عمل بیشتر پیش بروید، نقایص کار بیشتر مشخص خواهند شد.

آنگاه باید انعطاف پذیری داشته باشید تا بتوانید با توجه به شرایط روز تصمیم بگیرید. در اجرای

تصمیم خود، بسته به این که چه تصمیمی گرفته باشید، می توانید به بعضی دوستان یا همکاران خود

تفویض اختیار کنید یا مسئولیت هایی را به عهده آن ها بگذارید، ولی چون تصمیم کلی را خودتان

گرفته اید و مسئولیت اصلی را بر عهده دارید، سعی کنید نظارت مستقیم و مستمر بر موارد تفویض

شده نیز داشته باشید.

ملیحه عین آبادی

کارشناس ارشد روان شناسی بالینی

گروه سلامت روانی اجتماعی اعتیاد