یاداشت روز/ اسرار قربانی در عید سعید قربان
یاداشت روز/ اسرار قربانی در عید سعید قربان
«لَنْ یَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَ لاَ دِمَاؤُهَا وَ لکن یَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْکُمْ کَذالِکَ سَخَّرَهَا لَکُمْ لِتُکَبِّروا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاکُمْ وَ بَشِّرِ الْمُحْسِنِینَ»(حج/37):« هرگز گوشت و خون حیوانات قربانى، به خداوند نمىرسد، بلكه آنچه از طرف شما به او مىرسد تقواست، این گونه خداوند حیوانات را براى شما مسخّر نمود، تا خدا را به خاطر آن كه شما را هدایت كرده است به بزرگى یاد كنید، و به نیكوكاران بشارت ده.»
بیان سرّی از اسرار قربانی در عید سعید قربان:
عید سعید قربان یکی از اعیاد بزرگ اسلام و از ایام الله است. در این روز است که حاجی بعد از رمی جمره به قربانی مبادرت می کند. با توجه به نص صریح قرآن، قربانی از شعائر الهی که علاوه بر اسرار نهفتهای آن، موجب خیر و برکت است: «وَ الْبُدْن َ جَعَلْنَـَهَا لَکُم مِّن شَعَائرِ اللَّه ِ لَکُم ْ فِیهَا ...».
و اما باید دانست که قربانى کردن نمادى از قطع دلبستگى و وابستگى ها و جلوه اى از ایثار مال و جان در راه محبوب واقعى و رضاى خداست. زیرا دست از مال شستن و در راه خداوند از تعلقات دنیوى دل بریدن، خود توفیقى بزرگ براى تقرب به حق است. قربانی کردن وسیله ای است برای تقرب به خداوند. همانگونه که برای تقرب به خداوند وسایل و اسباب دیگری نیز وجود دارد و خداوند به اتخاذ وسیله برای تقرب به خود، امر نموده است.
قربانی کردن حیوانات، اشاره به قربانی و ذبح حیوانیت انسان دارد به عبارت دیگر کشتن گوسفند، صورت مجسم ذبح نفس حیوانی انسان است؛ یعنی، قربانی کننده آموخته یا میآموزد که برای رسیدن به کمال انسانی، نفس حیوانی خویش را بکشد. به دنبال هوا و هوس نرود و با این عمل در قیامت، خود را از آتش جهنم نجات دهد. همانگونه که امام سجاد(علیهالسّلام) فرمودند: «اذا ذبح الحاج کان فداه من النار»؛ «هر گاه حاجی حیوان را ذبح کند، از آتش جهنم نجات مییابد»؛ لذا قربانی رمزی از تزکیه نفس و تهذیب روح و نموداری از کشتن نفس پلید و تطهیر درون از صفات شیطانی و خواهشهای حیوانی است. اشاره به همین سرّ قربانی است سخن امام صادق(علیهالسّلام)که به حج گزار فرمودند: «هنگام قربانی، گلوی هوای نفس و طمع را قطع کن».
قربانی در منا یعنی: کنار نهادن تمامی علایق مادی، آلودگیهای نفسانی، تمایلات پست، خواستههای نا به جای شهوانی و وسوسههای شیطانی و او منا را مقتل و مذبح هواهای نفس و پلیدیهای درونی میداند و از همان جا تصمیم میگیرد هر چه غیر خداست، از خود دور کند و بر شیطان برون و درون چیره گردد.
بر طبق آیه شریفه فوق نه خداوندن به گوشت، پوست و خون قربانی نیاز دارد و نه از این موارد چیزی به او می رسد، بدین معنا که صرفا ظاهر این عمل نمیتواند انسان را به خدا نزدیک نماید مگر اینکه برخاسته از نیّتی الهی و حاوی تقوا باشد. لذا می فرماید « و لکن یناله التقوی منکم» آن تقوایی که دارید یا با این عمل بدست می آورید سبب ارتباط شما با خداوند می شود نه صرفا ظاهر عمل و گوشت و غیره قربانی. از اینرو خداوند را باید به عظمت یاد نمود به خاطر هدایتی که انسان را نموده است که این خود بزرگترین نعمتهاست. و این نکته نیز از آیه بدست می آید که قربانی کردن انسان را در زمره محسنین قرار می دهد انشاالله.
مرحوم تاج نیشابوری به صورت منظوم این سرّ از اسرار قربانی را چنین بیان کرده است:
گوسفند نفس را قربان نما/ بهر تقصیری که شد در ما مَضی
هیچ یک زاحکام نبوّد بیسبب/ خالی از حکمت نباشد حکم ربّ
همچو دستوری که آمد بر خلیل/ ذبح مُرغان از خداوند جلیل
یعنی این هر چار را گر سر بری/ یابی از ببریدن سر، سروری
هر یکی باشد نشان یک صفت!/ کس نداند غیر اهل معرفت
همچنین در ذبح گاو و گوسفند/ این اشارت دان به نفس ناپسند
تا که باشد نفس شومت را بقا/ نیستت ره در حریم کبریا...
شب و روز عید سعید قربان دارای اعمال و آداب مستحب خاصی است که در کتاب شریف مفاتیح الجنان بیان شده است.
قربانی در اسلام چنان مستحب است که برای هر عملی چون عقیقه فرزند و خرید خانه و مسافرت و هر امری دیگر سفارش شده است و در زمان حج حتی مستحب است که انسان اگر بتواند قرض بگیرد و گوسفند قربانی کند. در کلام امامان معصوم علیهم السلام می خوانیم کسی که پولی نداشته باشد تا قربانی کند، می تواند قرض کند و این سنت را به جای آورد. امام علی علیه السلام فرمودند: «اگر مردم می دانستند قربانی چه ثمره ای دارد، قرض می گرفتند و قربانی می کردند. با اولین قطره خونی که از قربانی بریزد، قربانی کننده بخشوده می شود.».
قربانی کردن نتایج بسیاری دارد که یکی از آنها روزیِ پُربرکتِ فراوانِ و بدون رنج است،
خداوند انشاالله همه ما را از قربانی کنندگان در این روز سعید قرار دهد!
عید سعید قربان بر همه مسلمانان، بخصوص بر همکاران گرامی مبارکباد!
دکتر مصطفی مومنی
عضو هیئت علمی دانشکده علوم پزشکی نیشابور
