الگو قرار دادن حضرت زینب کبری(س) در حرفه مقدس پرستاری

علت نام ­گذاری این روز به «روز پرستار» این است که آن حضرت به خوبی پرستار امام زمانش بود و مهم تر از این، رسالت پرستاری( نگهداری و تبلیغ) از نهضت مقدس حسینی را به بهترین نحو انجام داد. چه نیک است که همه ما و بخصوص پرستاران شریف، آن حضرت را الگوی شغل شریف خویش قرار دهند.

غایت نظام اخلاقی اسلام این است که انسان به خداوند که کمال مطلق است نزدیک گردد. پرستاران محترم و شریفی که گاه و بی­گاه به بیماران خود خدمات ارائه می­ دهند می توانند با قصد و نیت الهی علاوه بر نعمات مادی از مواهب معنوی و کمالات وجودی نیز برخودار گردند و در راستای کسب ثواب و در نتیجه تقرب به خداوند است که در روایات معصومین پاداش های بزرگی برای پرستاری کردن از بیمار ذکر شده است.

 به عنوان نمونه پیامبر اکرم(ص) در این باره می فرمایند:«هر کس یک شبانه روز از بیماری مراقبت کند خداوند او را با ابراهیم خلیل(ع) برانگیزد، آن گاه از صراط هم چون برق جهنده تابان بگذرد»( ثواب الاعمال، ص 289). آن حضرت در خصوص برآوردن نمودن نیاز بیمار که امروزه عموما توسط پرستاران انجام می شود فرمودند: « هر کس برای برآوردن نیاز بیمار بکوشد و آن را برآورده سازد همانند روزی که از مادرش متولد شده از گناهان خود خارج می شود ( همان، ص289؛ الفقیه، ج4، ص16)

اخلاق پرستاری

این حرفه نیز اخلاق مخصوص به خود را دارد که می بایست پرستاران محترم رعایت نمایند. اخلاق پرستاری عبارت است از رفتارهایی که در جریان حرفه پرستاری می بایست در رابطه با بیمار، بستگان و همراهان وی، جامعه، محیط کار و همکاران از پرستار سر بزند و یا رفتارهایی که دراین خصوص باید از آنها اجتناب نماید.

بایسته­ های اخلاق پرستاری:

۱- تلاش و کوشش در کسب دانش و مهارت های  پرستاری.

2-تلاش مستمر در پژوهش و آشنایی با مهارت های جدید.

3-دقت و احساس مسئولیت در انجام وظائف به بهترین نحو ممکن.

4-توجه به عواطف و احساسات و رشد شخصیت بیمار و احترام در گفتار و رفتار: شناخت نیازهای روحی بیمار و براوردن آن خواسته ها از مهمترین وظایف پرستاری است.

5-توجه به اعتقادات مذهبی بیمار و پرهیز از اموری که باعث جریحه دار شدن این اعتقادات گردد؛ مثل : بی اعتنائی به نجس و پاکی؛  بی اعتنایی به نماز و انجام وظائف مذهبی بیمار؛ بی­اعتنائی به پوشش زنان و معاینه در مقابل دیدگان دیگران و ...

6-برخورد مناسب با بستگان بیمار.

7-عدم چشم داشت مادی و مالی به بیمار و عدم تبعیض در رسیدگی به بیمار: پرستار نباید به بیمار با دید انتفاعی بنگرد. ثروتمند بودن یا فقیربودن بیمار نباید در نحوه عملکرد پرستار تاثیری داشته باشد؛ سفارشات و توصیه ها نباید تاثیری بر زیرپاگذاردن ظوابط این شغل شریف داشته باشد. تبعیض در بکارگرفتن امکانات بیمارستان برای بیماران و تحمیل خرجهای اضافی برای بیمار رفتاری مناسب شأن پرستار نیست.

۸- تاکید بر امیدواری: پرستار باید از سخنانی که موجب تشویش، نگرانی و اضطراب در بیمار می گردد اجتناب کنند و بیمار را متوجه صبر، دعا، حسن ظن به خدا، و اعتماد به قدرت لایزال الهی کرده  و بر عدم یأس از رحمت الهی تاکید نماید. قوت قلب و تصلای خاطر بسیار موثر است و این رفتار با بیمار خود نوعی دارو برای او محسوب می گردد.

۱۰- رفتارهای مناسب قبل و بعد از مرگ بیمار: بیمار در حال مرگ ممکن است با کمی تلاش حیات خود را باز یابد در صورتی که چنین چیزی ممکن نشد بطور معقول باید همراه و یا بستگان و در صورت نبودن خود او را با این واقعیت روبرو نموده و نیازهائی که دارد برآورده ساخت. در صورتی که می خواهد با بستگان خود تماس بگیرد یا وصیت نماید به او کمک نمود و آداب شرعی مربوط شخص محتضر را برای او بجا آورد. همدردی با بستگان و خانواده بیمار در کاهش رنج و مصیبت آنها بسیار موثر است و احساس تقصیری که ممکن است بستگان به بیمارستان و پرستاران در ذهن خود نسبت دهند را برطرف سازد.

11- حفظ اسرار بیمار.

اخلاق اسلامی پرستار:

در اسلام نیز وظایفی اخلاقی برای پرستار در قرآن و روایات آمده است که با انجام آنها شخص پرستار به کار خویش رنگ الهی داده و ارتقاء وجودی گرفته و به خداوند تقرب پیدا می نماید که به برخی اشاره می کنیم:اخلاص و توکل؛  امانت و درستکاری؛ عفّت و پاکدامنی؛ تواضع و فروتنی؛ حلم و بردباری؛ خوشروئی و خوش خلقی؛ احساس مسئولیت نسبت به بشریت؛ خوش زبانی و ...

نبایسته های اخلاق پرستاری

به کار بردن عبارت « إِنَّا لِلهِ وَ إِنَّا إِلَیهِ رَ‌اجِعُونَ»(عبارت استرجاع) در حضور بیمار ؛ نجوا کردن در حضور بیمار؛ خوردن خوراکیهای مضر به حال بیمار در حضور وی؛ افشای اسرار بیماران و ....

منابع جهت مطالعه بیشتر:

-اخلاق پرستاری، آکین سولا و هنری یومی، ترجمه مهین قهرمان، ناشر دانشگاه آزاد اسلامی

- اخلاق پرستاری و ارتباط حرفه­ای، ایمانه باقری، انتشارات حیدری

- اخلاق در پرستاری، محمود اصغری، انتشارات پرستاران جوان

-اخلاق و اخلاق حرفه‌ای برای مشاغل و دانشجویان پرستاری، مامایی و پیراپزشکی،  محمد رحیمی مدیسه، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شهر کرد

-سیری در اخلاق پزشکی( اسلام)، محمد علی تابعی، ناشر: آل فاضل

دکتر مصطفی مومنی

عضو هیات علمی دانشکده علوم پزشکی نیشابور