کبد چرب چیست؟

کبد دومین عضو بزرگ در بدن انسان است و مسئول به اصطلاح رد کردن تمام مواد غذایی و نوشیدنی مصرف شده از صافی است که این بدان معناست که کبد فاکتورهای مضرر مواد غذایی را گرفته و آنها را به صورتی بدون ضرر وارد سیستم های دیگر بدن می کند. کبد به طور طبیعی خود را توسط سلول هایی ترمیم و پاکسازی میکند اما اگر فاکتورهای منفی وارد شده بیار باشند در این کار اختلال رخ می دهد.وجود چربی در کبد هر انسانی طبیعی است اما اگر کبدی دارای بیش از 5 درصد چربی باشد کبد چرب نامیده می شود.

منظور از کبد چرب، رسوب چربی (عمدتاً تریگلیسرید) در کبد است. بین 10 تا 30 درصد بزرگسالان در اغلب کشورهای جهان مبتلا به این بیماری هستند. بیشترین شیوع آن بین سنین 40 تا 60 سالگی است که این بیماری با افزایش سن و به ویژه در خانم ها بعد از یائسگی سیر صعودی پیدا می کند وهمچنین شیوع آن در آقایان 2 برابر خانم ها می باشد.

علل بروز کبد چرب:

حدود هفتاد درصد بیماران مبتلا به کبد چرب، چاق هستند؛ البته افزایش میزان چربی شکمی نسبت به چاقی کل بدن، یعنی چاقی شکمی، شاخص مهم تری برای بروز کبد چرب است.

عادات و رفتارهای غلط بسیاری ایجاد کننده این بیماری هستند که بارزترین و مهم ترین آنها مصرف الکل و مشروبات الکلی ,مصرف مواد غذایی چرب ، اضافه وزن ، کاهش ناگهانی وزن،گرسنگی طولانی مدت ، نداشتن فعالیت بدنی سالم یعنی همان ورزش و تحرک مفید، سوء تغذیه ، فشار خون بالا ، دیابت ، بارداری ، مصرف داروهایی همچون آسپرین و تتراسایکلین و....... هستند.

علایم کبد چرب:

بیماری کبد چرب اغلب ساکت و آرام است و هیچ نشانه ای را از خود بروز نمی کند (به ویژه در مراحل ابتدایی بیماری). اگر بیماری پیشرفت کند (که معمولا سال ها و یا حتی دهه ها طول می کشد) مشکلات مبهمی از جمله موارد زیر بروز می کنند:

•           خستگی و بی حالی

•           از دست دادن وزن و یا اشتها

•           ضعف

•           تهوع

•           سردرگمی، اختلال در قضاوت، و یا مشکلات در تمرکز

•           درد در مرکز و یا قسمت بالایی سمت راست شکم

•           بزرگ شدن کبد

تشخیص بیماری کبد چرب:

اغلب بیماری کبد چرب در یک معاینه معمولی خود را نشان می دهد. ممکن است پزشکتان متوجه شود که کبدتان مقداری بزرگ شده است و یا نشانه های کبد چرب را در آزمایش خونتان مشاهده کند. یا ممکن است پزشک با بررسی سابقه پزشکی و یا یک معاینه فیزیکی نسبت به بیماری کبد چرب مشکوک شود. درهرصورت از روش های ذیل تشخیص داده می شود:

آزمایش خون: در طول آزمایش خون معمولی، افزایشِ آنزیم های خاص کبدی ممکن است نشانه ای باشد برای بیماری کبد چرب.

تصویر برداری پزشکی: کبد چرب ممکن است خود را در تصویر برداری های پزشکی مانند سونوگرافی پزشکی نشان دهد.

نمونه برداری  از کبد: تنها راه تائید نهایی بیماری کبد چرب، نمونه برداری از کبد است. معمولا نمونه برداری زمانی انجام می شود که سایر علل رد شده باشند. در این آزمایش بعد از بی حسی موضعی، پزشک به کمک یک سوزن تکه کوچکی از کبد را از بدن خارج می کند و به هدف پیدا کردن نشانه هایی از چربی، التهاب و یا سلول های آسیب دیده آن را بررسی می کند.

درمان:

مهم‌ترین روش درمانی در این بیماری، رفع علت زمینه‌ای بروز بیماری است. اساس درمان بر پایه کاهش وزن،کنترل دیابت و چربی خون بیماران و رعایت سبک زندگی سالم و ورزش بوده و زیر نظر پزشک انجام می شود.

کاهش وزن:

-تغذیه و ورزش منظم روزانه به مدت  30 دقیقه و حداقل 5 بار در هفته، حتی پیاده روی در درمان این  بیماری تاثیر بسیار مطلوبی دارد. به طوری که در بین درمان های کنونی کاهش وزن تدریجی و رسیدن به وزن ایده آل موثرترین درمان بیماری کبد چرب می باشد. نکته مهم این است که، کاهش وزن سریع سبب تشدید بیماری کبد چرب می شود.

-جهت رسیدن به وزن ایده آل و تنظیم سرعت کاهش وزن (نیم تا یک کیلوگرم در هفته) داشتن یک برنامه غذایی زیر نظر متخصصین تغذیه توصیه می شود. زیرا رژیم های غیرعلمی نه تنها موثر نبوده بلکه صدمات جبران ناپذیری در مبتلایان به کبد چرب ایجاد می کنند.

-استفاده از داروهای مختلف به منظور کاهش وزن با عوارض همراه است. مصرف خودسرانه داروهای تبلیغاتی ممکن است باعث صدمات جبران ناپذیری شود.

رژیم غذایی مناسب برای بیماران مبتلا به کبد چرب:

یک رژیم غذایی مناسب برای بیماری کبد چرب باید بر اعتدال و میانه روی تکیه داشته باشد. تعدیل عوامل خطرساز از جمله: برطرف نمودن چاقی و اضافه وزن، کنترل چربی های خون، قند خون و افزایش فعالیت بدنی به کنترل این بیماری کمک شایانی می نماید.

رژیم غذایی کبد چرب باید غنی از فیبر باشد. غلات کامل، برنج قهوه ای، نان های سبوس دار و ... از منابع خوب کربوهیدرات های فیبردار هستند. همینطور مصرف حبوبات، سبزی ها و میوه ها که دارای فیبر بالایی هستند، توصیه می شود. لبنیات مصرفی حتماً باید کم چرب (کمتر از 1/5% چربی)باشد. وجود انواع ویتامین ها(مخصوصا ویتامین E)، مواد معدنی و فیتوکمیکال ها (ترکیبات شیمیایی که به طور طبیعی در گیاهان وجود دارند) به پاکسازی سموم احتمالی از کبد و عملکرد بهتر آن کمک می کند.

-مصرف روزانه سیر خام، پیاز،انواع کلم و دارچین در بهبود عملکرد کبد بسیار مفید است.

مواد غذایی مضر برای کبد چرب:

از مواد غذایی مضر می توان به ترشی ها، رب، سس، نمک زیاد، چای پررنگ، قند، ادویه های تند، غذاهای آماده (فست فود)، پفک، چیپس ،گوشت و تخم مرغ به میزان زیاد، انواع سرخ کردنی ها، غذاهای چرب و نوشابه های گازدار ، آب همراه غذا - دوغ همراه غذا اشاره کرد. مصرف چربی ها باید کنترل شود و مصرف نان، سیب زمینی، ماکارونی و برنج به خصوص در شام محدود گردد.

 علی کاووسی

 عضو هیئت علمی دانشکده علوم پزشکی نیشابور

منبع: کتاب تغذیه سالم و خودمراقبتی برای پیشگیری از بیماری های غیرواگیر - دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت.