دسترسی به رژیم غذایی سالم و تغذیه مناسب برای رشد و نمو و ارتقای سیستم ایمنی، حفظ سلامت بدن و محافظت در برابر بیماری ها در زندگی ضروری است. شیر و لبنیات یکی از گروه های مهم در هرم غذایی هستند که همه افراد در گروه های سنی مختلف باید آن را در برنامه غذایی روزانه خود بگنجانند.
بیش از 6 میلیارد نفر در سراسر جهان شیر و فرآورده های لبنی مصرف می کنند. سرانه مصرف شیر و فرآورده های لبنی در کشورهای توسعه یافته بیشتر است، اما فاصله این سرانه با بسیاری از کشورهای در حال توسعه زیاد است. در کشور ما متاسفانه سرانه مصرف شیر و فرآورده های لبنی طی سال های گذشته به علل مختلف کاهش یافته و از استانداردهای جهانی بیش از پیش فاصله گرفته است و همین امر می تواند زمینه ساز شیوع بیماری هایی همچون فشار خون بالا، پوکی استخوان و حتی شکستگی های متعدد استخوانی شود. همچنین کاهش مصرف شیر در جامعه می تواند منجر به کوتاهی قد نسل جدید نیز بشود.
فرآورده های لبنی به عنوان بهترین منبع کلسیم در رژیم غذایی محسوب می شوند، کلسیم لبنیات به راحتی جذب می شود و به همین دلیل است که شیر و فراورده های لبنی منابع قابل اعتماد کلسیم هستند. از آنجایی که کلسیم در حفظ تراکم استخوان و دندان ها و همچنین عملکردهای متابولیکی حیاتی نظیر انقباض و انبساط عروق، عملکرد عضلانی، انتقال عصبی، سیگنال های داخل سلولی و ترشح هورمون شرکت دارد، بنابراین دریافت این عنصر به صورت روزانه برای حفظ عملکرد طبیعی بدن بسیار ضروری به نظر می رسد. لبنیات همچنین حاوی پروتئین، ویتامین های گروه ب از جمله ویتامین ب2، ب6، ب12 و فسفر می باشد.
فواید مصرف شیر در مطالعات نیز به اثبات رسیده است، تحقیقات مختلفی از تاثیر مثبت مصرف محصولات لبنی در پیشگیری از سرطان کولورکتال (روده بزرگ) و تخمدان، حفظ فشار خون طبیعی و انقباض عضلانی گزارش داده اند. همانطور که بالاتر ذکر شد کلسیم موجود در شیر نقش مهمی در تنظیم فشار خون دارد. تحقیقات نشان داده است در جوامعی که شیر و لبنیات کافی مصرف می کنند شیوع فشار خون و بیماری های قلبی و عروقی کمتر است. همچنین شیر و فرآورده های لبنی نقش اساسی در رشد و استحکام استخوان ها به ویژه در دوران کودکی و نوجوانی که توده استخوانی در حال شکل گیری است، دارد. مصرف کافی شیر و لبنیات (3-2 واحد) روزانه برای حفظ و ارتقاء سلامت استخوان ها و جلوگیری از بروز پوکی استخوان در بزرگسالان ضروری است.
در حالی که مصرف شیر و لبنیات با کاهش خطر ابتلا به بیماری های غیر واگیر مانند پوکی استخوان و سرطان روده بزرگ و دیابت نوع 2 و بیماری های قلبی عروقی همراه است، نگرانی در مورد چربی لبنیات و اثرات منفی آن بر سلامتی در مصرف طولانی مدت وجود دارد بنابراین توصیه می گردد که به جز کودکان زیر 2 سال تمامی افراد از لبنیات کم چرب ( 1.5 درصد و کمتر ) استفاده کنند.

دکتر لیلا سادات بهرامی
متخصص تغذیه و عضو هیات علمی گروه بیوشیمی و تغذیه  معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه