اهمیت غنی سازی مواد غذایی با ویتامین D

اهمیت غنی سازی مواد غذایی با ویتامین D

ویتامین D دارای گیرنده‌های متعددی در بیشتر نقاط بدن است که اثر کمبود ویتامین D به‌عنوان علت بیماری‌های متابولیک استخوان از جمله ریکتز (Rickets)، نرمی استخوان (Osteomalacia)، پوکی استخوان (Osteoporosis) و بالاخره ضعف و کاهش توده عضلانی می باشد، اما مطالعات جدید‌تر موید تاثیر کمبود این ویتامین در کاهش قدرت ایمنی مخصوصا ایجاد پنومونی در اطفال، کاهش پاسخ انسولین به گلوکز، کاهش قدرت انقباض قلب و افزایش میزان فشار خون است.

مهم‌ترین منابع تامین‌کننده‌ این ویتامین، غذاها و نور مستقیم آفتاب است، به صورتی که روغن جگر ماهی تنها غذای سرشار از این ماده بوده و لبنیات و تخم‌مرغ تنها مقادیر اندکی از این ویتامین را دارا هستند. به‌عنوان مثال تخم‌مرغ تنها قادر به تامین چهار درصد نیاز روزانه به این ویتامین است.

نور مستقیم آفتاب سبب ساختن این ویتامین در پوست می‌شود، اما مطالعات نشان می‌دهند که اثر‌بخشی این سنتز بیش از نیمی از نیاز روزانه نبوده است. استفاده از کرم‌های ضد آفتاب، نوع پوشش، رنگ پوست تیره و مدت زمانی که فرد در معرض نور مستقیم قرار می‌گیرد و عوارض پوستی ناشی از قرار‌گیری بیش از اندازه در معرض نور خورشید از عوامل محدود ‌کننده‌ای هستند که از این طریق نمی‌توان مقدار کافی از این ویتامین را تامین کرد.

 همچنین مطالعات نشان می‌دهد که در سالمندان تولید پوستی این ویتامین دچار نقصان شده و عملکرد قابل اعتمادی ندارد. بنابراین در مجموع تنها راه قابل اطمینان دریافت این ویتامین از طریق غنی‌سازی مواد غذایی یا مکمل‌های این ویتامین است.

مطالعات انجام شده نشان داده 80 تا 90 درصد از همه گروه‌های سنی ایرانیان دچار کمبود ویتامین D هستند که این ویتامین خود برای جذب کلسیم لازم است؛ بنابراین فردی که دچار کمبود ویتامین D است، نه ‌تنها با عوارض کمبود ویتامین D دست به گریبان می‌شود بلكه مشکل کمبود کلسیم و عوارض آن را هم باید تحمل کند.

برای کنترل کمبود ویتامین D راهکار های متفاوتی وجود دارد. در بسیاری از کشور ها از داروهای مکمل برای جبران کمبود آن استفاده می کنند، اما نکته قابل توجه که در سال های اخیر مطالعات زیادی را در کشور های مختلف به خود اختصاص داده میزان موثر بودن استفاده از مکمل های دارویی است. در کشورهایی که از مکمل های ویتامین Dاستفاده می شود تنها 47% از میانگین ویتامین D مورد نیاز تامین می گردد.

از آنجا که هیچ راه موثر خوراکی برای تامین ویتامین D مورد نیاز بدن وجود ندارد، نور آفتاب تنها منبع تولید ویتامین D در بدن به شمار می‌رود، که با وجود آلودگی شدید هوا یا کمبود وقت افراد برای آفتاب گرفتن، بسیار ضروری است که خوراکی‌هایی مانند لبنیات با ویتامین D غنی شود.

دکتر محمدرضا امیریوسفی

عضو هیئت علمی گروه علوم و صنایع غذایی دانشکده علوم پزشکی نیشابور