حساسیت فصلی یا آلرژی فصل

حساسیت فصلی یا آلرژی فصل

حساسیت فصلی یا آلرژی فصلی یکی از حسایت های شایع است که معمولاً در فصل های بهار، تابستان و پاییز، هنگامی که گیاهان گرده افشانی می‌کنند، بیشتر مشاهده می‌شود. این نوع حساسیت از استنشاق گردهٔ گیاهان یا ورود آن‌ها به چشم حاصل می‌شود. درختانی مانند بلوط، نارون و افرا در بهار و گیاهانی چون علف دوروا و لوئیچه چمنی در فصل تابستان گرده افشانی می‌کنند. این بیماری با آسم نیز همراهی دارد و در موارد بسیاری، افراد به هردوی این بیماری‌ها مبتلا هستند.

شیوع حساسیت فصلی بین ماههای بهار تا شهریور به دلیل وجود گرده گیاهان در هوا بیشتر است. گرما، رطوبت و وزش باد از دیگر عوامل تشدیدکننده آن است در کشور ما ایران سن ابتلا به آلرژی رو به کاهش است که این امر علاوه بر کاهش سلامت عمومی کشور در بعد اقتصادی نیز آسیب رسان می باشد شیوع آلرژی در ایران 10 تا 15 درصدگزارش شده است.

عامل ژنتیک یکی از عمده‌ترین دلایل ابتلاء به این حساسیت است. به‌طوری‌که اگر پدر و مادری هر دو مبتلا به آلرژی باشند، به احتمال ۶۶ درصد، فرزندانشان به آلرژی فصلی گرفتار می‌شوند و اگر تنها یکی از والدین مبتلا باشد این احتمال به زیر ۶۰ درصد می‌رسد.

هنگامی که فرد مبتلا به آلرژی، در معرض عوامل حساسیت زایی چون گرده گیاهان، گرد و خاک و غیره قرار می‌گیرد، بدن او نسبت به آن‌ها واکنش نشان می‌دهد و موجب می‌شود تا سلولی به نام ماستوسیت از خود هیستامین ترشح کند. ترشح شدن هیستامین باعث به وجود آمدن نشانه‌هایی چون آبریزش بینی، سرفه، عطسه، خارش و غیره در بدن می‌شود هرچه تماس فرد با عامل ایجاد حساسیت بیشتر باشد، بیشتر احتمال دارد که به آلرژی مبتلا شود. به بیان دیگر حساسیت یا آلرژی فصلی در اثر واکنش طبیعی بدن به عواملی به وجود می‌آید که بی‌ضرر هستند ولی دستگاه ایمنی بدن به شدت نسبت به آن‌ها واکنش نشان می‌دهد.

شیوع بیماریهای آلرژیک تنفسی همانند آسم برونشیال در سالهای اخیر مخصوصا در کشورهای غیر صنعتی افزایش چشم گیری داشته است که این افزایش مربوط به تغییرات عوامل محیطی شامل آلودگی های هوا، عوامل آب و هوایی مانند درجه حرارت محیط، سرعت باد، رطوبت، طوفانها و ..... در ایجاد بیماریهای آلرژیک تنفسی محسوب می شوند. 

نشانه‌های آلرژی به علفها و گندمیان مانند التهاب مخاط بینی است. عطسه، آبریزش بینی، خارش و اشک آمدن از چشمها، احساس خارش در سقف دهان و پشت گلو از نشانه‌های این نوع حساسیت هستند. با توجه به فصل ممکن است علائم شدیدتری مانند سرفه، خس خس سینه، تنگی نفس و در برخی موارد افسردگی، کم اشتهایی و اختلال خواب نیز نمایان شوند. همچینی به علت گرفتگی سینوس‌ها، سردرد نیز می‌تواند از دیگر علائم این حساسیت باشد.

نشانه‌های زیر مربوط به آلرژی هستند و می‌توانند آن را از سرماخوردگی متمایز کنند:

.بیمار تب نمی‌کند.

·ترشحات مخاطی رقیق و شفاف می‌باشند.

.بیمار پی در پی و سریع عطسه می‌کند.

·خارش گلو، بینی و گوش

·این نشانه‌ها معمولاً بیش از ۷ تا ۱۰ روز طول می‌کشند.

تشخیص:

آزمایش پوستی به دو صورت انجام می‌شود: با چکاندن مقداری از عامل حساسیت زا (آلرژن) روی پوست بیمار و سوزن زدن به آن یا با تزریق مقداری آلرژن زیر پوست.

ابزارهای جایگزین دیگری نیز برای تشخیص آلرژی فصلی وجود دارند، مانند: تست‌های آزمایشگاهی، تصویربرداری و آزمایش آندوسکوپی بینی. در تست‌های آزمایشگاهی، پزشک مقداری از مخاط بینی را زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند. اگر فاکتورهای چون تعداد گلبول‌های سفید خون، افزایش یافته باشند نشان دهنده احتمال بروز آلرژی است.

درمان

بهترین راه مقابله با آلرژی دوری از ماده محرک است؛ در مواجه با گرد و غبار، مصرف مایعات زیاد و شستشوی مکرر حلق و بینی توصیه می‌شود، به افرادی که مبتلا به آلرژی‌های تنفسی هستند توصیه می‌شود از ماسک فیلتردار استفاده کنند، شستن دست‌ها هم در پیشگیری از حساسیت‌هایی که چشم‌ها و پوست را درگیر می‌کند بسیار موثر است.

دکتر ابوالفضل نعیم آبادی

عضو هیئت علمی دانشکده علوم پزشکی نیشابور