سکته مغزی را بهتر بشناسیم

سکته مغزی به اختلال عملکرد مغز در نتیجه قطع ناگهانی جریان خون و اختلال در خون رسانی به قسمتی از مغز اطلاق می شود كه در این حالت اكسیژن و مواد غذایی ضروری به مغز نمی رسد.

عوامل خطر

ریسک فاکتورها به دو دسته تقسیم می شوند:

1-عوامل خطرزای غیر قابل تغییر

2-عوامل خطرزای قابل تغییر

عوامل خطرزای غیر قابل تغییر:

*سن بالا: با افزایش سن خطر ابتلا به سکته افزایش می یابد.

*جنس:  شیوع سکته در مردان بیشتر از زنان می باشد البته بعد از سن یائسگی، شیوع سکته در زنان نیز افزایش می یابد.

*نژاد

عوامل خطرزای قابل تغییر:

*هیپرتانسیون: هیپرتانسیون مهم ترین ریسک فاکتور سکته می باشد. افراد با فشار خون پایین تر از 8/12 میلیمتر جیوه میزان سکته را به نیم برابر کاهش می دهد.        

 *بیماری قلبی: این فاکتور به عنوان یک تقویت کننده سکته شناخته شده است. خصوصا فیبریلاسیون دهلیزی که خطر سکته را به 5 برابر افزایش دهد.

*دیابت: دیابت می تواند سبب تغییراتی در عروق کوچک و بزرگ بدن شود که در نتیجه سبب آترواسکلروز (سفت و سخت شدن عروق) شود.

*تغذیه نامناسب: رژیم غذایی حاوی کلسترول بالا و میوه، سبزیجات،‌ غلات و فیبر پایین، افراد را بیشتر در معرض سکته مغزی قرار می دهد.

*سیگار کشیدن: افراد سیگاری نسبت به افراد غیر سیگاری و یا کسانی که سیگار را ترک می کنند،‌ بیشتر مستعد ابتلا به سکته می باشند.

*عدم تحرک: کسانی که تحرک کمی دارند و یا ورزش منظم ندارند در خطر بیشتر ابتلا به سکته مغزی می باشند.

علایم این بیماری:

كرختی یا ضعف ناگهانی خصوصاً در یك طرف بدن، تكلم مشكل یا صحبت كردن نامفهوم، اشكال در دید در یك یا هردو چشم، سرگیجه و فقدان تعادل ناگهانی، كاهش یا از دست دادن هوشیاری، سردرد، خواب آلودگی، سرگیجه، اختلال دربینایی، درد قفسه سینه و تنفس كوتاه.

چطور میتوان از سکته مغزی جلوگیری کرد؟

شما می توانید خطر سكته مغزی را با اقدامات زیر كاهش دهید:

*فشارخون خود را كنترل كنید.

*سیگار كشیدن را متوقف كنید.

*غذاهای سالم بخورید.

*به طور منظم ورزش کنید.

*دیابت خود را كنترل كنید.

*سریع و به موقع علایم و نشانه های هشدار را به پزشکتان اطلاع دهید.

نشانه های هشدار:

 صورت:بیمار گاهی با افتادگی یک سمت صورت مواجه می‌شود و نمی‌تواند لبخند بزند یا این که با افتادگی دهان یا چشم‌ ها روبه‌رو می‌شود.

 اندام ها: فرد مشکوک به سکته مغزی معمولاً به دلیل ضعف یا بی‌حسی بازوی یک سمت نمی‌تواند هر دو بازو را بلند کند و آنها را در بالا نگه دارد.

 تکلم: گفتار بیماران نامفهوم یا بریده بریده می‌شود یا این که بیمار علی رغم به هوش بودن اصلاً نمی‌تواند صحبت کند.

زمان: در صورت مشاهده نشانه‌ ها و علائم فوق بی‌درنگ با مرکز فوریت‌ های پزشکی تماس بگیرید.

توصیه هایی در پیشگیری از سكته مغزی:

*دریافت میزان بالای میوه و سبزی با كاهش میزان سكته مغزی همراه است، چرا كه غنی از ویتامین ها،آنتی اكسیدان ها، پتاسیم وتركیبات گیاهی مفید هستند و در مقابل، مقدار كمی سدیم دارندكه باید به میزان حداقل 5  واحد در روز مصرف شوند.

*استفاده از انواع روغن ها مانند: سویا، زیتون، هسته انگور ،کنجد، پنبه دانه، كانولا

*سبزیجات دارای برگ سبز  مانند انواع کلم، کاهو و اسفناج...

*حبوبات، آجیل و مغزها، دانه های خوراكی و سایر پروتئین های گیاهی، باید بیشتر از پروتئین های حیوانی در برنامه غذایی روزانه مصرف شوند.

 *ماهی های روغنی دریایی و نه پرورشی خصوصاً قزل آلا و قباد سبب بهبود جریان خون می شوند. مصرف حداقل دو بار در هفته ازاین ماهی ها از سكته مغزی پیشگیری می كند.

*مغزها، دانه های خوراكی و روغن كتان حاوی نوعی اسید چرب ضروری به نام لینولئیك اسید هستند كه درپیشگیری از سكته   كمك كننده است.

*مصرف مواد غذایی غنی از سلنیوم مثل ماهی، جوانه گندم و تخم آفتابگردان  برای پیشگیری از سكته  مغزی می شود،دریافت پایین این ماده معدنی (سلنیوم) با افزایش خطر سكته مغزی ارتباط دارد.

*برای كاهش فشار خون، باید مصرف غذاهای شور،غذا های كنسرو شده و آماده، فرآورده های گوشتی: سوسیس و كالباس و غذا های دودی محدود شود.

*مصرف الكل، خطر سكته مغزی را در افراد الكلی درمقایسه با غیر الكلی ها چندین برابر افزایش می دهد.

*به افراد سیگاری توصیه می شود به ترك سیگار مبادرت ورزند.

توصیه هایی بعد از وقوع سکته:

*بهبودی سكته مغزی بستگی به فاكتورهای متعددی مانند شدت ضایعه، سن بیمار و عواملی مثل اعتیاد، دیابت و ... دارد.

*در كل 30 درصد بیماران بهبودی كامل پیدامی كنند و در 30 درصد از بیماران عوارضی ازبیماری باقی می ماند.

*جا به جا كردن مكرر بیمار، از ابتلا به زخم بستر جلوگیری می کند.

*هرگز برای سكته های مغزی، خود درمانی نکنید. این بیماران ممكن است برای مدت طولانی از راه لوله بینی معده ای تغذیه شوند كه نگران كننده نیست .

*فراهم كردن داروهای مناسب تحت نظر پزشك متخصص و رژیم غذایی مناسب تحت نظر رژیم درمان،فیزیوتراپی و استفاده از وسایل كمكی، کمک های دیگری است كه از اطرافیان بیمار بر می آید .

از مشكلات مهم این بیماران اختلالات روحی به ویژه افسردگی است كه با رفتار مناسب اطرافیان تا حد زیادی قابل پیشگیری و بهبود است.

     شیما شاعرمقدم

عضو هیئت علمی دانشکده علوم پزشکی نیشابور