به مناسبت روز جهانی پیشگیری از خودکشی روابط عمومی معاونت تحقیقات و فناوری با دکتر احمد شریفنژاد، سرپرست کارگروه روانشناسی بالینی بیمارستان ۲۲بهمن و متخصص روانشناسی سلامت گفتگویی تخصصی داشت که بخشی از آن را فرارویتان می نهیم:
دکتر شریف نژاد در این باره می گوید: بسیاری از افراد زمانی که امید و انگیزه زندگی در آنها کاهش مییابد، دچار احساس خستگی عمیق و ناامیدی میشوند و این وضعیت ممکن است زمینهساز افکار و اقدامات خودکشی گردد. خودکشی در سادهترین تعبیر فریاد کمکخواهی فردی است که با مشکلات و چالشهای پیچیده روبرو است و دیگر نمیتواند انتظاراتش از زندگی را برآورده کند به این نتیجه میرسد که بهترین راه رهایی، آسیب زدن به خود یا ترک دنیا است.
توجه به این مسئله بسیار مهم است که وقتی کسی درباره خودکشی صحبت میکند یا حتی به گفتار عامه، ما را تهدید به خودکشی میکند نباید به سادگی از آن گذشت چون کمک به موقع میتواند احتمال اقدام به خودکشی را به حداقل برساند. به ویژه کسانی که قبلاً اقدام به خودکشی کردهاند در معرض خطر بیشتری برای تکرار خودکشی قرار دارند. در مواجهه با افراد در معرض خطر، ابتدا باید بدون قطع صحبت، قضاوت یا نصیحت فرد با دقت و حوصله به سخنانشان گوش داد. ارائه راهکارهای فوری یا قضاوتهای شتابزده نه تنها کمککننده نیست، بلکه ممکن است فرد را بیشتر منزوی کند. گوش دادن بیقید و شرط و ایجاد فضایی امن برای بیان احساسات، نخستین گام در کاهش تنشهای درونی و کاهش احتمال آسیب به خود است و همزمان فرد را برای پذیرش مداخلات تخصصی و ارجاع به درمانگران آماده میکند.
یکی از مهمترین نکات تشخیص افکار خودکشی، شناسایی تغییرات رفتاری و خلقی است. اگر فردی به طور غیرعادی تغییر در الگوهای خواب و خوراک، کاهش عملکرد اجتماعی، شغلی و نارضایتی از زندگی داشته باشد، بهتر است مستقیم و محترمانه درباره افکارش پرسیده شود. پاسخ مثبت به سوالهایی مانند آیا تا به حال به آسیب زدن به خود یا خودکشی فکر کردهای؟ نشان دهنده نیاز فوری به حمایت و پیگیری تخصصی برای پیشگیری از اقدام به خودکشی فرد انجام شود.
عوامل متعددی در ایجاد افکار و اقدامات خودکشی نقش دارند. اختلالات روانی مانند افسردگی و اضطراب، اختلالات شخصیتی، دسترسی آسان به وسایل آسیبزا و تأثیرات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی همگی میتوانند زمینهساز چنین تصمیمهایی شوند.فردی که مدتها در وضعیت روانی نامناسبی قرار دارد، به احتمال زیاد به فکر آسیب به خود میافتد و وظیفه ماست که حساس باشیم و مراقبت کنیم. یکی از کلیدیترین راههای پیشگیری، رواندرمانی و مراقبت تخصصی است. در صورت تمایل فرد به همکاری، تیم درمان میتواند مداخلات حرفهای انجام دهد تا فرد از این بحران عبور کند، در غیر این صورت حمایت سالم از سوی خانواده و دوستان و همچنین فراهم کردن فرصتی برای حرف زدن یا به عبارتی گوش شنوا بودن برای فرد، نقش بسیار موثری دارد.
زمانی که فرد خشم زیادی دارد و قادر به تخلیه آن نیست، ممکن است این خشم معطوف به دو اقدام شود یکی آسیب و صدمه به دیگران که در بدترین شکل آن منجر به قتل فرد دیگری میشود و دیگری زمانی رخ میدهد که فرد نمیتوانند به دیگران آسیب وارد کنند خشم فرد معطوف به خودآزاری و خودکشی خواهد شد. بنابراین افرادی که پرخاشگری قابل توجهی از خود بروز میدهند، جزو گروههای پرخطر محسوب شده و نیازمند مراقبت و توجه ویژهای هستند.
نشانههای هشداردهنده دیگر شامل صحبتهای ناامیدانه و خداحافظیهای غیرمعمول، بخشیدن وسایل مهم زندگی به دیگران و وجود بیماریهای مزمن یا روانی درماننشده است. شناسایی دقیق این علائم و حمایت فوری میتواند از بروز فجایع جلوگیری کند. در نهایت، پیشگیری از خودکشی نیازمند همدلی، شنیدن فعال، پرسش محترمانه و حمایت مداوم است. این گامها میتواند مسیر زندگی بسیاری از افراد را تغییر دهد و جانهای بسیاری را نجات دهد.