بیماری دیابت یکی از شایع ترین بیماری متابولیسمي غدد و بیماری هاي غیر واگیر دار در كشورهاي در حال توسعه محسوب مي شود. فدراسیون بین المللی دیابت تخمین می زند که 9.3 درصد از بزرگسالان 20 تا 79 ساله مبتلا به دیابت هستند، که پیش بینی می شود تا سال 2030 به 578 میلیون بزرگسال برسد.
اگرچه شیوع دیابت در آسیا بسیار کمتر از اروپا و آمریکای شمالی است اما کشورهای خاورمیانه مانند ایران و عربستان سعودی به عنوان نقاط داغ دیگر همه گیری جهانی دیابت در نظر گرفته می شوند. مطالعات مبتنی بر جمعیت، شیوع دیابت 7.9٪ تا 10.6٪ را در بین بزرگسالان ایرانی 64-25 ساله نشان داده است. در خراسان رضوي در جمعیت بالای 30 سال شیوع بیماری دیابت ۹درصد است .
مدیریت بیماری دیابت بسیار مهم است زیرا هرچه بیماری پیشرفته تر شود عــوارض خطرناک تری برای بیماران ایجاد می نماید و هزینه هــاي اقتصادی زیادی را برای فرد بیمار و جامعه تحمیل می کند.بیماری دیابت یک بیماری مزمن پیشرونده است که مدیریت های متعددی برای درمان دارد.یکی از این مدیریت ها، جنبه وضعیت روانی، ادراکی و رفتاری در افراد است.
مدیریت بیماری برای اساس جنبه های روانی و ادراکی شامل تصویر کلی و بـاور خـاص از بیمـاري و نحوه درمـان آن است که افراد بیمار یا افرادی که با یک عامل تهدید کننده زندگی مواجهه شده اند از آن شرایط برای خود متصور می شوند. در مجامع علمی به این تصورات و باور ها ادراک بیماری گفته می شود. ایـن درك از بیمــاري در نحــوه رفتــار فــرد با بیماری خود، پذیرش بیماری و تطابق با شرایط بیمــاري، اداره بیمــاري توســط خــود فــرد و در کــل در نتیجــهي بیمــاري تاثیرگذار است.
مهارت هاي مقابله با استرس داراي مفهوم گسترده و داراي مولفههاي شناختی و رفتاري متعددی است. به طور کلی مقابله به عنوان تلاش براي افزایش سازگاري فرد با محیط یا تلاش به منظور پیشگیري از بروز اتفاقات منفی در شرایط فشارزا توصیف شده است.
مهارت هاي مقابله با استرس داراي مفهوم گسترده و داراي مولفههاي شناختی و رفتاري متعددی است. به طور کلی مقابله به عنوان تلاش براي افزایش سازگاري فرد با محیط یا تلاش به منظور پیشگیري از بروز اتفاقات منفی در شرایط فشارزا توصیف شده است.
نیاز اساسی به درک مقابله در افراد مبتلا به دیابت وجود دارد، زیرا گزارش شده است که در سازگاری فرد با بیماری و خود مراقبتی مؤثر است. هنگام مراقبت از افراد مبتلا به دیابت که دارای علائم افسردگی، اضطراب یا پریشانی هستند، درک نحوه مقابله بسیار مهم است، زیرا پاسخ های مقابله ای ممکن است متفاوت باشد. مشخص شده است که نقش مؤثر در سلامت جسمانی و روانی دارند.با توجه به شیوع قابل توجه بیماری دیابت بررسی ادراک بیماري و تطابق با بیماري در جمعیت های مختلف ضروری است و این به پیشرفت درمان کمک خواهد کرد.
در یک مطالعه که در دانشگاه علومپزشکی نیشابور انجام شد، بیماران مبتلا به دیابت نوع2 از لحاظ ادراک بیماري و تطابق با بیماري مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج این ارزیابی نشان داد که این جمعیت سطح متوسطی از ادراک بیماری خود داشتند. یافته ها نشان داد که شرکت کنندگان در برخورد با بیماری دیابت از رفتارهای مسأله محور بیشترین استفاده را می کنند. معمولاً وقتی افراد احساس می کنند میتوانند درباره مشکل، کاری انجام دهند از سازگاری مسأله مدار استفاده میکنند و اگر موقعیت را فراتر از توانایی های خود تلقی کنند به سازگاری هیجان مدار دست می زنند. همچنین بیشترین راهبرد به کار گرفته توسط شرکت کنندگان راهبرد مذهبی بود در واقع ارتباط مثبت بین درک از بیماری و راهبرد سازگاری مذهب نشان داد که افرادی که از امور مذهبی مثل دعا به عنوان یک راهبرد سازگاری استفاده میکنند درک از بیماری بهتری را گزارش کردند.
در یک مطالعه که در دانشگاه علومپزشکی نیشابور انجام شد، بیماران مبتلا به دیابت نوع2 از لحاظ ادراک بیماري و تطابق با بیماري مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج این ارزیابی نشان داد که این جمعیت سطح متوسطی از ادراک بیماری خود داشتند. یافته ها نشان داد که شرکت کنندگان در برخورد با بیماری دیابت از رفتارهای مسأله محور بیشترین استفاده را می کنند. معمولاً وقتی افراد احساس می کنند میتوانند درباره مشکل، کاری انجام دهند از سازگاری مسأله مدار استفاده میکنند و اگر موقعیت را فراتر از توانایی های خود تلقی کنند به سازگاری هیجان مدار دست می زنند. همچنین بیشترین راهبرد به کار گرفته توسط شرکت کنندگان راهبرد مذهبی بود در واقع ارتباط مثبت بین درک از بیماری و راهبرد سازگاری مذهب نشان داد که افرادی که از امور مذهبی مثل دعا به عنوان یک راهبرد سازگاری استفاده میکنند درک از بیماری بهتری را گزارش کردند.
اگر چه این مطالعه به اثر رویکردهای مذهبی بر بهبود شرایط دیابت در فرد بیمار نپرداخته است اما نشان داده است که تمایل افراد مبتلا به دیابت نوع 2 به اعتقادات مذهبی مانند دعا کردن، نذر کردن و... برای مدیریت بیماری خود زیاد بوده است. ایمان داشتن، اعتقاد بیشتر به مسائل مذهبی داشتن، درک بیشتر از مذهب داشتن و روی آوردن به دعاها برای آرامش قلبی و معنویات می تواند استرس را کنترل کند و کاهش استرس فرد نقش بسیار مهمی در درک بیماری و مدیریت بیماری دارد، بنابراین ممکن است منجر به بهبود بیماری دیابت شود. این نتایج می تواند در طراحی برنامه های حمایتی و روانشناسی برای بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 به منظور کمک و راهنمایی در جهت استفاده بیشتر از راهبردهای سازگاری در بهبود کیفیت زندگی آنان کمک کننده باشد.
ترجمان دانش سلامت معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی نیشابور
عاطفه دهنو علیان، مدیر گروه پرستاری دانشگاه علوم پزشکی نیشابور