سلامت؛ مفهومی چندبعدي است و شامل ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی است و سلامت اجتماعی بر ابعادي از سلامت تأکید دارد که به ارتباط فرد با افراد دیگر و جامعه اي که در آن زندگی میکند مربوط است و دربرگیرنده عواملی است که نشانگر کمیت و کیفیت عمل افراد در زندگی اجتماعی است. این عوامل عبارتند از شکوفایی اجتماعی، انطباق اجتماعی، انسجام اجتماعی، پذیرش اجتماعی و مشارکت اجتماعی. عوامل اجتماعی بسیاري بر سلامت اجتماعی افراد تأثیر دارند که یکی از این عوامل یادگیري مهارتهاي زندگی است.
مهارتهاي زندگی به مجموعهاي از تواناییهایی گفته میشود که زمینة سازگاري رفتار مثبت و مفید را فراهم میآورد و این توانایی، فرد را قادر میسازد که ضمن پذیرش مسئولیتهاي اجتماعی خود، بدون لطمه زدن به خود و دیگران بتواند به شکل مؤثري با انتظارات و مشکلات روزانه در روابط بین فردي روبهرو گردد.
در واقع هدف اصلی سازمان بهداشت جهانی از ایجاد طرح مهارتهای زندگی این است كه جوامع مختلف در سطح جهان نسبت به گسترش به كارگیری و ارزیابی برنامههای آموزش مهارتهای زندگی كه متمركز بر رشد توانائیهای روانی مانند حل مسئله، مقابله با هیجانات، خودآگاهی، سازگاری اجتماعی و كنترل استرس بین كودكان و نوجوانان است، اقدام نمایند.
با توجه به تغییرات و پیچیدگیهای روزافزون و گسترش روابط اجتماعی در عصر كنونی، آماده سازی افراد به ویژه نسل جوان جهت مقابله با موقعیتهای دشوار، امری ضروری به نظر میرسد. اهمیت و ضرورت آموزش مهارتهای زندگی زمانی مشخص میشود كه بدانیم این مهارتها موجب ارتقای تواناییهای روانی- اجتماعی میگردد. این تواناییها فرد را برای برخورد مؤثر با كشمكشها و موقعیتهای زندگی یاری نموده و به او كمك میكنند تا با سایر انسانها، جامعه، فرهنگ و محیط خود مثبت و سازگارانه عمل كند و سلامت روانی خود را تأمین نماید.
بررسیهاي علمی گوناگون در سراسر جهان نشان میدهد کمبود مهارتهاي زندگی در گرایش به انحرافات اجتماعی مانند مصرف مواد مخدر مؤثر است. در واقع افراد بسیاري پس از قرار گرفتن در موقعیتهاي دشوار مانند ناکامیهاي تحصیلی، شغلی، نداشتن امنیت در خانواده، به دلیل نداشتن مهارتهاي مقابله با فشار روانی و مهارتهاي حل مسئله، براي مقابله با فشارها و هیجانات منفی به مصرف مواد اعتیادآور روي میآورند؛ بنابراین مهارتهاي زندگی میتواند نقش تعیین کنندهاي در کاهش گرایش افراد و بهویژه نوجوانان و جوانان به انحرافات و آسیبهای اجتماعی و نیز ابتلا به انواع اختلالات روانی و تبعات جبرانناپذیر آن ایفا نماید.
بنابراین ضرورت یادگیري مهارتهاي زندگی در جامعه به خوبی آشکار میشود. براي کنار آمدن با سرعت روزافزون و تغییرات زندگی مدرن، افراد نیاز به مهارتهاي زندگی جدید مانند توانایی براي مقابله با استرس و ناامیدي دارند؛ همچنین مهارتهاي زندگی یکی از عوامل مهم در ایجاد فرصتهاي رشد و توسعه و تعالی فرد در جامعه محسوب میشود. بهره مندي از شاخص مهارت زندگی در گروهها و اقشار مختلف جامعه ازجمله جوانان به عنوان پیشروان توسعه، رویکردي است که موجب بهبود کیفیت زندگی، رفاه و رضایت از زندگی خواهد گردید.
دکتر مهدی بکائیان
عضو هیئت علمی گروه پرستاری دانشگاه علوم پزشکی نیشابور