گفتوگو با دکتر شیما مهرآبادی درباره اهمیت غربالگری در پیشگیری از سرطان روده بزرگ
❓ لطفاً ابتدا برای مخاطبان ما توضیح دهید که سرطان روده بزرگ (کولورکتال) چیست و چه بخشهایی از بدن را درگیر میکند؟
دکتر شیما مهرآبادی متخصص فیزیولوژی و فوق دکتری سرطان دستگاه گوارش: سرطان کولورکتال یا همان سرطان روده بزرگ، به سرطانی گفته میشود که روده بزرگ (کولون) و بخش انتهایی آن یعنی راستروده (رکتوم) را درگیر میکند. در مراحل اولیه، این نوع سرطان ممکن است بدون علامت باشد یا تنها نشانههایی خفیف داشته باشد؛ اما علائمی مانند تغییر پایدار در عادات اجابت مزاج، اسهال یا یبوست طولانیمدت، وجود خون در مدفوع، کاهش وزن بیدلیل و خستگی مفرط، از جمله نشانههایی هستند که میتوانند زنگ خطر باشند. تشخیص بهموقع این علائم نقش حیاتی در کنترل و درمان مؤثر بیماری دارد.
❓ چه عواملی در بروز این نوع سرطان نقش دارند؟
دکتر مهرآبادی: عوامل متعددی در بروز سرطان کولورکتال مؤثر هستند. از جمله افزایش سن، سابقه خانوادگی مثبت، وجود پولیپهای رودهای و بیماریهای التهابی مزمن مانند کولیت زخمی و بیماری کرون. همچنین سبک زندگی ناسالم مانند مصرف زیاد گوشت قرمز و فرآوریشده، رژیم غذایی پرچرب و کم فیبر، مصرف الکل، استعمال دخانیات و نداشتن فعالیت بدنی کافی نیز میتواند احتمال ابتلا را افزایش دهد. بنابراین اصلاح الگوهای زندگی نقش مهمی در پیشگیری دارد.
❓ به نظر شما غربالگری دورهای چه نقشی در کاهش خطر ابتلا دارد؟
عضو هیات علمی گروه فیزیولوژی دانشگاه علوم پزشکی نیشابور: غربالگری دورهای، بهویژه از طریق کولونوسکوپی، یکی از مؤثرترین ابزارها برای پیشگیری و تشخیص زودهنگام این سرطان است. معمولاً توصیه میشود که افراد از سن ۵۰ سالگی کولونوسکوپی را آغاز کنند، البته اگر فردی دارای ریسک بالاتر باشد، این بررسی باید حتی زودتر انجام شود. اگر در طی این غربالگریها پولیپ یا ضایعه مشکوکی مشاهده شود، اقدامات درمانی سریعتر و مؤثرتر انجام خواهد شد.
❓ چه توصیههایی برای پیشگیری از این بیماری دارید؟
متخصص فیزیولوژی و فوق دکتری سرطان دستگاه گوارش: رعایت یک رژیم غذایی سالم با مصرف بیشتر میوهها، سبزیجات، غلات کامل و مواد پرفیبر، انجام ورزش منظم، پرهیز از مصرف دخانیات و الکل و حفظ وزن در محدوده استاندارد، همگی اقدامات مهمی برای کاهش خطر ابتلا هستند. این تغییرات ساده در سبک زندگی میتوانند تأثیر چشمگیری در سلامت روده بزرگ داشته باشند.
❓ وضعیت ابتلا به سرطان کولورکتال در ایران چگونه است؟
دکتر مهرآبادی: متأسفانه آمارها نشان میدهد که این بیماری در ایران روند رو به رشدی دارد و جزو سرطانهای شایع محسوب میشود. سالانه بیش از شش هزار نفر در کشور بر اثر این بیماری جان خود را از دست میدهند. مردان حدود ۳۵ درصد بیشتر از زنان در معرض ابتلا قرار دارند. همچنین، طبق مطالعات، بیشترین میزان بروز این سرطان در استانهای شمالی مانند گیلان، مازندران و گلستان گزارش شده است.
❓در پایان، اگر نکته یا توصیه خاصی باقی مانده خوشحال میشویم بشنویم.
دکتر مهرآبادی: بله، تشخیص زودهنگام سرطان کولورکتال از طریق غربالگری، میتواند تا حد زیادی میزان مرگومیر را کاهش دهد. خوشبختانه در سالهای اخیر، تحقیقات زیادی در داخل کشور و جهان در حال انجام است تا با شناسایی بیومارکرهای دقیقتر، امکان تشخیص سریعتر، پیشبینی سیر بیماری و ارزیابی پاسخ به درمان فراهم شود. آگاهی عمومی و اقدام به موقع کلید کنترل این بیماری است.